ثبت چوبازی در فهرست آثار ملی
«چو بازی » یا « چوب بازی » یا ترکه بازی از بازی های رزمی ، سنتی و قدیمی و رایج لرها است. که بیشتر در بین لرهای بختیاری ، یاسوجی ها ، ممسنی هاو بعضا روستاییان و عشایر لرستان متداول و مرسوم است و غالبا در مراسم عروسی و همراه با رقص و پایکوبی اجرا می گردد.
در بین اقوام زاگرس نشین ایران، رزم چوب، قدمتی دیرینه و تاریخی دارد كه اكنون در آیین های شادی و جشن به كار برده می شود.
چوب بازی و دستمال بازی، دو آیین سنتی مناطق زاگرس نشین ایران می باشند، كه خاستگاه هر دو میدان رزم بوده است.
این آیین دیرین كه فردوسی نیز در شاهنامه به آن اشاره كرده است، هنوز در بین قوم بختیاری اجرا می شود، با این تفاوت كه از آیینی رزمی به آیینی بزمی تبدیل شده است.
برخی قوم نگاران دیرینه شناس، قدمت آیین چوب بازی بختیاری را قرن پیش می دانند به گونه ای كه تاریخ آن به نبرد ایرانیان با مهاجمان مقدونی منتسب شده است.
چوب بازی بزمی یا تركه بازی، اكنون در جشن های بختیاری ها رواج دارد و به گونه ای است كه دو مرد با دو چوب به مبارزه نمادین با یكدیگر می پردازند.
مدیر و نماینده سابق دفتر منطقه ای یونسكو در ایران معتقد بود، در سطح خاورمیانه هیچ آیینی به اندازه چوب بازی بختیاری ها سنت نبرد را در خود نداشته است.
چون لیهان، زمانی كه در ایران بود گفت: آیین چوب بازی و دستمال گردانی و دستمال بازی عشایر بختیاری، قابلیت ثبت جهانی به عنوان میراث شفاهی و فولكور را دارا می باشد.
وی افزود: آیین چوب بازی و دستمال بازی عشایر بختیاری دارای اصالت فرهنگی است و اكنون در سطح جهان بی نظیر است.
لیهان تصریح كرد: فرهنگ عشایر استان چهارمحال و بختیاری، بسیار غنی و دارای اصالت است و یكی از مهمترین مولفه های گردشگری در سطح جهان می تواند قلمداد شود.
وی اظهار داشت: كوچ عشایر بختیاری به عنوان میراث فرهنگی و تمدنی ایران محسوب می شود و عشایر بختیاری به عنوان دانشمندان جغرافی دان به حساب می آیند و به براساس آموخته های ذهنی خود منطقه جغرافی كوچ ایل را به اندازه دانشمندان جفرافیدان می شناسند.
مدیر و نماینده سابق دفتر منطقه ای یونسكو در ایران گفت: از این ظرفیت جهانی فرهنگ و تمدن عشایری باید استفاده كرد چرا كه در جذب توریست و گسترش صنعت توریسم نقش مهمی می تواند ایفا كند، اما این فرهنگ اصیل و غنی عشایر بختیاری هنوز برای مردم جهان ناشناخته است.
وی تصریح كرد: كوچ سنتی و آیینی عشایر بختیاری دارای فرهنگ مستحكمی است و اینكه عشایر از منطقه ای به منطقه دیگر كوچ می كنند دارای ارزش فرهنگی شفاهی جهانی است كه در حفظ و نگهداری این فرهنگ باید كوشش فراوانی كرد.
لی هان افزود: این فرهنگ و تمدن بزرگ جهانی تنها متعلق به ایران نیست بلكه اثری جهانی است كه باید آن را برای نسل های آینده به عنوان یك فرهنگ ماندگار حفظ كرد.
و اما چوبازی:
میدان رزم هر لحظه تنگ تر می شود و دو چوب باز ایستاده در برابر هم، رزم خوانی می كند.
تعداد بازیکنان چوب بازی دو نفر است و ابزار بازی شامل دو چوب یکی به طول تقریبی یک و نیم متر ( درک)و چوب دیگر کمی کوتاهتر از آنست(ترکه) . در شروع کار توشمال با زدن ساز مردان را به بازی چوب بازی فرا می خواند. دو نفر بازی را شروع می کنند و افراد زیادی به دور چوب بازها حلقه می زنند و تماشا می کنند.یکی از بازیکنان درک و نفر دیگر ترکه را بدست گرفته و مقابل یکدیگر به حمله و دفاع می پردازند . بازیکنان سعی می کنند هنگام بازی با آهنگ ساز و دهل نیز برقصند ،
تركه محكم و كلفت در این مبارزه نمادین دست مدافع و تركه نازك كه با حركت كتف ها همراه است در دست حمله كننده می باشد و میدان رزم نیز برای فرار از حمله، تركه نازك پیش بینی شده است.
این تركه بازی یا چوب بازی، همراه با كرنا نوازی و دهل نوازی می باشد و صدای كوبش دهل یادآور سم ستوران در نبرد و رزم بوده است.
فردی که ترکه را بدست دارد باید به دارنده درک حمله نماید و قبل از وارد نمودن ضربه به چوب وی ابتدا چند دور می رقصد و ناگهان به دارنده چوب بلند یورش می برد . دارنده چوب بلند نیز باید از خود دفاع نماید . حمله کننده هنگام یورش با صدای بلند فریاد می زند و سعی دارد با این کار روحیه حریف را تضعیف نماید . چوب باز باید با چرخاندن چوب و نعره کشیدن و تهدید حریف و فریب حریف چوب بازی کند.
حمله کننده هنگام یورش چوب را با دو دست پیش روی خود گرفته و هنگام کوبیدن بر چوب حریف انرا با دست خود می چرخاند و سپس با در نظر گرفتن پاهای او بر چوب وی ضربه وارد می آورد ، البته ترکه باز سعی می کند حریف را گمراه کند تا بتواند بهترین ضربه را بزند. بازیکن حمله کننده فقط یکبار حق زدن ضربه را دارد ( چه به پای حریف مقابل بزند چه نزند)، سپس بازیکنی که چوب بلندتر را دارد ، چوب کوتاهتر را در دست گرفته و فرد دیگری چوب بلندتر را در اختیار می گیرد . و بعد از چند دور بازی نفرها عوض می شوند .بازی تا آخر به همین منوال ادامه می یابدمعمولا اگر حریف ها از بستگان نزدیک یا دوستان هم باشند. به پای هم ضربه محکم نمی زنند.اما در موارد دیگر ضربات محکمی زده می شود که بسیار درد آور است. در چوب بازی احتمال صدمات جدی به پا هست و احتمال شکستگی پا و قوزک. اما مگر غیرت جوانان اجازه می دهد که بازی نکنند. آنها با شهامت کامل وارد میدان می شوند و هیچگونه باکی از درد و رنج ندارند. زیرا این ریشه در سنت دلاوری و بی باکی لرها دارد و همینطور با شنیدن نوای توشمال به سبک چو بازی که به انسان شجاعتی وصف نشدنی می دهد. توشمال چو بازی یا اصطلاحا ساز چوب بازی با دستمال بازی فرق دارد. ساز چوب بازی معمولا دارای ریتم تند و حالت رزمی است، اما ساز دستمال بازی دارای ریتمی ملایم است.
در بین اقوام زاگرس نشین ایران، رزم چوب، قدمتی دیرینه و تاریخی دارد كه اكنون در آیین های شادی و جشن به كار برده می شود.
چوب بازی و دستمال بازی، دو آیین سنتی مناطق زاگرس نشین ایران می باشند، كه خاستگاه هر دو میدان رزم بوده است.
این آیین دیرین كه فردوسی نیز در شاهنامه به آن اشاره كرده است، هنوز در بین قوم بختیاری اجرا می شود، با این تفاوت كه از آیینی رزمی به آیینی بزمی تبدیل شده است.
برخی قوم نگاران دیرینه شناس، قدمت آیین چوب بازی بختیاری را قرن پیش می دانند به گونه ای كه تاریخ آن به نبرد ایرانیان با مهاجمان مقدونی منتسب شده است.
چوب بازی بزمی یا تركه بازی، اكنون در جشن های بختیاری ها رواج دارد و به گونه ای است كه دو مرد با دو چوب به مبارزه نمادین با یكدیگر می پردازند.
مدیر و نماینده سابق دفتر منطقه ای یونسكو در ایران معتقد بود، در سطح خاورمیانه هیچ آیینی به اندازه چوب بازی بختیاری ها سنت نبرد را در خود نداشته است.
چون لیهان، زمانی كه در ایران بود گفت: آیین چوب بازی و دستمال گردانی و دستمال بازی عشایر بختیاری، قابلیت ثبت جهانی به عنوان میراث شفاهی و فولكور را دارا می باشد.
وی افزود: آیین چوب بازی و دستمال بازی عشایر بختیاری دارای اصالت فرهنگی است و اكنون در سطح جهان بی نظیر است.
لیهان تصریح كرد: فرهنگ عشایر استان چهارمحال و بختیاری، بسیار غنی و دارای اصالت است و یكی از مهمترین مولفه های گردشگری در سطح جهان می تواند قلمداد شود.
وی اظهار داشت: كوچ عشایر بختیاری به عنوان میراث فرهنگی و تمدنی ایران محسوب می شود و عشایر بختیاری به عنوان دانشمندان جغرافی دان به حساب می آیند و به براساس آموخته های ذهنی خود منطقه جغرافی كوچ ایل را به اندازه دانشمندان جفرافیدان می شناسند.
مدیر و نماینده سابق دفتر منطقه ای یونسكو در ایران گفت: از این ظرفیت جهانی فرهنگ و تمدن عشایری باید استفاده كرد چرا كه در جذب توریست و گسترش صنعت توریسم نقش مهمی می تواند ایفا كند، اما این فرهنگ اصیل و غنی عشایر بختیاری هنوز برای مردم جهان ناشناخته است.
وی تصریح كرد: كوچ سنتی و آیینی عشایر بختیاری دارای فرهنگ مستحكمی است و اینكه عشایر از منطقه ای به منطقه دیگر كوچ می كنند دارای ارزش فرهنگی شفاهی جهانی است كه در حفظ و نگهداری این فرهنگ باید كوشش فراوانی كرد.
لی هان افزود: این فرهنگ و تمدن بزرگ جهانی تنها متعلق به ایران نیست بلكه اثری جهانی است كه باید آن را برای نسل های آینده به عنوان یك فرهنگ ماندگار حفظ كرد.
و اما چوبازی:
میدان رزم هر لحظه تنگ تر می شود و دو چوب باز ایستاده در برابر هم، رزم خوانی می كند.
تعداد بازیکنان چوب بازی دو نفر است و ابزار بازی شامل دو چوب یکی به طول تقریبی یک و نیم متر ( درک)و چوب دیگر کمی کوتاهتر از آنست(ترکه) . در شروع کار توشمال با زدن ساز مردان را به بازی چوب بازی فرا می خواند. دو نفر بازی را شروع می کنند و افراد زیادی به دور چوب بازها حلقه می زنند و تماشا می کنند.یکی از بازیکنان درک و نفر دیگر ترکه را بدست گرفته و مقابل یکدیگر به حمله و دفاع می پردازند . بازیکنان سعی می کنند هنگام بازی با آهنگ ساز و دهل نیز برقصند ،
تركه محكم و كلفت در این مبارزه نمادین دست مدافع و تركه نازك كه با حركت كتف ها همراه است در دست حمله كننده می باشد و میدان رزم نیز برای فرار از حمله، تركه نازك پیش بینی شده است.
این تركه بازی یا چوب بازی، همراه با كرنا نوازی و دهل نوازی می باشد و صدای كوبش دهل یادآور سم ستوران در نبرد و رزم بوده است.
فردی که ترکه را بدست دارد باید به دارنده درک حمله نماید و قبل از وارد نمودن ضربه به چوب وی ابتدا چند دور می رقصد و ناگهان به دارنده چوب بلند یورش می برد . دارنده چوب بلند نیز باید از خود دفاع نماید . حمله کننده هنگام یورش با صدای بلند فریاد می زند و سعی دارد با این کار روحیه حریف را تضعیف نماید . چوب باز باید با چرخاندن چوب و نعره کشیدن و تهدید حریف و فریب حریف چوب بازی کند.
حمله کننده هنگام یورش چوب را با دو دست پیش روی خود گرفته و هنگام کوبیدن بر چوب حریف انرا با دست خود می چرخاند و سپس با در نظر گرفتن پاهای او بر چوب وی ضربه وارد می آورد ، البته ترکه باز سعی می کند حریف را گمراه کند تا بتواند بهترین ضربه را بزند. بازیکن حمله کننده فقط یکبار حق زدن ضربه را دارد ( چه به پای حریف مقابل بزند چه نزند)، سپس بازیکنی که چوب بلندتر را دارد ، چوب کوتاهتر را در دست گرفته و فرد دیگری چوب بلندتر را در اختیار می گیرد . و بعد از چند دور بازی نفرها عوض می شوند .بازی تا آخر به همین منوال ادامه می یابدمعمولا اگر حریف ها از بستگان نزدیک یا دوستان هم باشند. به پای هم ضربه محکم نمی زنند.اما در موارد دیگر ضربات محکمی زده می شود که بسیار درد آور است. در چوب بازی احتمال صدمات جدی به پا هست و احتمال شکستگی پا و قوزک. اما مگر غیرت جوانان اجازه می دهد که بازی نکنند. آنها با شهامت کامل وارد میدان می شوند و هیچگونه باکی از درد و رنج ندارند. زیرا این ریشه در سنت دلاوری و بی باکی لرها دارد و همینطور با شنیدن نوای توشمال به سبک چو بازی که به انسان شجاعتی وصف نشدنی می دهد. توشمال چو بازی یا اصطلاحا ساز چوب بازی با دستمال بازی فرق دارد. ساز چوب بازی معمولا دارای ریتم تند و حالت رزمی است، اما ساز دستمال بازی دارای ریتمی ملایم است.
در همین مورد بخوانید : چوب بازی یا ترکه بازی در قوم بختیاری
در همین مورد ببینید : رسم بختیاری ها چوب بازی + چوبازی بختیاری
پی نوشت ۱ : یک فیلمی بود از پدربزرگ! در حال چوبازی . حضرات صلاح دانستند ، اعلام کنند تا پیوست کنم.
+ نوشته شده در سه شنبه ۱۳۹۱/۱۱/۰۳ ساعت 15 توسط سعیده
|
