مرگ در ایل
گاگریو
این واژه در بختیاری به نام های دیگری مانندِ "گوگِریو" و "سُروُو" که مخففِ سرودهٔ عزا است گفته میشود.
گاگریو از دو بخشِ گا بمعنی گاهی و گریو به معنی گریه کردن ساخته شده و سرهم به معنای گاهی گریه کردن است.
- اگر گا را بمعنی گوی و گفتن و گِریو را بمعنیِ گریستن بدانیم، سرهم بمعنی گفتن و گریستن است. یعنی مراسمی که در آن میگویند و می گریند.
محتوا
گاگِریو ها شعر هستند و در دستهٔ اشعار بختیاری جای میگیرند. این اشعار عمدتا در مراسمِ عزاداری بختیاری ها و بیشتر توسطِ زنان خوانده میشود اما امروزه با گسترش و دگرگونی وضعیتِ اجتماعی و ساخت مساجد و امکاناتِ صوتی، مردان نیز گاها به خواندنِ گاگریو روی میآورند.
گاگریو ها معمولا با توجه به خصوصیاتِ فردِ در گذشته و توسط زنان بشکلِ فی البداهه خوانده میشوند و معمولا با تغییرِ نام و کلمات، شعر را بگونهای متناسب با وضعیتِ درگذشته می خوانند. مضمونِ این ابیات شرحِ خوبی، مِهر، میهمان نوازی، سوارکاری، تیر اندازی، شجاعت و رشادتِ شخصِ درگذشته است. همچنین زنانِ در گذشته نیز به صفاتِ پاکدامنی ، مهمان نواری، تلاش در خانه و مضامینی از این دست ستوده میشوند.
وزن گاگریوها
در گاگریوها وزن و قافیه معمولا رعایت میشود. هرچند که گاهی یک مصرع نسبت به مصرعِ پیشینِ خود، یک یا چند هجا بیشتر یا کمتر دارد. اما معمولا وزن و قافیه در این اشعار بخوبی رعایت میشود. بطور خلاصه میتوان گفت که بیشترِ زنانِ بختیاری طبعِ شعر داشته و اشعاری را به شخصِ درگذشته نسبت داده و با همخوانی و بشکلِ گروهی، با سوز و گدازی خاص می خوانند.
رسومات
محورِ همهٔ اشعارِ گاگریو، غم و عزاست. در آغازِ خواندنِ گاگریو، رسم بر اینست که یکی از زنانِ سرشناس و "بی بی" های ایل شروع به خواندنِ بیتی از گاگریوه میکند و همهٔ زنان نیز با وی همنوا میشوند و آن بیت ، بیتِ ترجیعی می ماند که زنان پس از خواندنِ هر چند بیتی آن بیت را دوباره تکرار میکنند. معمولا پس از خواندنِ چهل بیت یا کمتر، زنِ دیگری خواندنِ اشعار و تکرارِ آنها را بعهده میگیرد و زنانِ دیگر نیز با وی همنوا شده و این کار در مجالسِ ترحیم ممکنست ساعتها به درازا بیانجامد.
انواع گاگریو
گاگریو ها با توجه به محتوای آنها به چند دسته تقسیم میشوند:
- گاگریوهایی که در وصفِ اندام و جسمِ فرد در گذشته است.
مانند:
ای جَوون کُر جاهلی لَو قاغذِ نو
َار دَدوت سیت بمیره مَیَر که چِ بوو
- گاگریو هایی در وصفِ ایمان و نیکی های اخلاقیِ فردِ درگذشته.
اَوِ رو به جمجمه نیده گُدارُم
دَسومِه به کَس نیدُم غیرِ بِرارُم
به غَریوی نیرِوُم ترسُم بمیرُم
مرده شور نامحُرمِه گورُم زِ مَردُم
اُشو که آقام اِره به چادر پوش
چی بلبل حرف اِزَنِه خانا گِرن گوش
- گاگریوهایی در شِکوه از روزگار و فلک و چرخِ گردون.
ای خدا کارِ تُنِه کارِت مَوو راسد
کِردی وُرم کاری که دشمنون خاسد
نرمه نرمه بزنین کَلند به مزارا
تا بِنیَرُم چه کنه خدا زِ بالا
- گاگریوهایی که حالتِ سیاسی داشته اند و درباره کسانی سروده میشوند که بحکمِ حکام کشته میشوند.
- گاگریو هایی که صرفا حالتِ غم انگیز و تاثر بر مرگِ عزیزان دارد.
- منبع:ویکی پدیا
