مندیـر

اما عليرغم کثرت مطالعات انجام شده پيرامون ايل بختياري همچنان ناگفته هاي زيادي در مورد اين ايل وجود دارد که به آنها پرداخته نشده است .از جمله اين موارد موضوع دين و اعتقادات در زمان قبل از اسلام و بعد از اسلام و چگونگي آن و تاريخ گرايش ايل بختياري به مذهب تشيع مي باشد.در اين زمينه به غير از اينکه در منابعي مانند سفرنامه هاي اروپاييان اشاراتي کوتاه به آداب وعادات مذهبي بختياري ها شده مطالعه يا تحقيقي که به صورت اختصاصي به موضوع دين در ايل بختياري پرداخته باشد تا کنون انجام نگرفته است يا حداقل بنده بي اطلاعم.
شبهات فراوان در مورد خاستگاه بختياري(كه خود ناشي از تاريخ شفاهي بختياري است) باعث شده كه در مورد دين و اعتقاداتات بختياري قبل از اسلام نظرات مختلفي طرح شوند كه البته بيشتر اين نظرات مستند نيستند و بيشتر به صورت حدس و گمان ارائه شده اند و متاسفانه در مورد بعد از اسلام هم يك خلاء تاريخي از سال 23 هجري تا  اوايل قرن 18 وجود دارد.
به هر حال جستجوئي در برخي كتب و همچنين در دنياي محترم مجازي داشته ام و نتايج آنها را در حد توانم گردآوري كرده و سعي نموده ام رابطه اي منطقي بين يافته هايم ايجاد كنم اما مصرانه خواستارم با نظرات و انتقادات خود مرا ياري نماييد.

گام نخست:

در گام نخست بيشتر به بررسي تاريخ بعد از اسلام ميپردازم و در آينده مطلبي مشروح در مورد تاريخ قبل از اسلام خواهم آورد.

مردم چهارمحال و بختیاری پس از لشکرکشی ابو موسی اشعری به سال 23 هـ.ق دین اسلام را پذیرفتند.ایل بختیاری قبل از آن که تشییع در مملکت ایران رواج داشته باشد، شیعی مذهب بودند
این مهم بيشتر به دست سادات منطقه شوشتر صورت گرفت و همه مدارک قرن هیجدهم نیز نشان می­دهد که بختیاری­ها دارای مذهب شیعه اثنی عشری هستند. این موضوع در اغلب نوشتار و خاطرات سیاحان خارجی به منطقه بختیاری بیان شده است.
بیشوب، عشایر بختیاری را مسلمان و شیعه مذهب معرفی می­نماید و نشانه­هایی ازاعتقادات مذهبی مردم این منطقه را در خلال سفرنامه ­ی او می­توان دید.وی درملاقات با حاج ایلخانی( امام قلی­خان ) می­نویسد « ... وی مسلمانی متدین است ، یک نسخه قرآن زیبا و تذهیب کاری دارد که بیشتر اوقات آیه ­هایی از آن را تلاوت می­کند ».
 لرد کروزن می­نویسد : " بختیاری­ها صاحب عقیده صاف و ساده و به یگانگی خدا معتقدند و بهشت و جهنم و حساب روز قیامت را هم اعتقاد دارند."
وجود بقاع متبرکه و امام زاده ­ها در مناطق بختیاری و ساختن بارگاه و مقبره برای آنها گواه اعتقاد راسخ آنها به نوادگان ائمه معصومین می­باشد.
علاوه بر این ، نشانه ­های اعتقاد خوانین بختیاری به مذهب شیعه و پایبندی آنها به اجرای مناسک دینی در اغلب منابع تاریخی ذکر شده است . بی بی مریم در توصیف شخصیت حسینقلی­خان ایلخانی می­نویسد :" پدرم مسلمان حقیقی بود ، در مذهب خیلی متعصب بود ، همیشه نماز شب می­نمود . تمام سال که در عربستان(خوزستان) بود با آن گرمای عربستان دوشنبه ­ها  و پنج شنبه ­ها روزه می­گرفت ..."

خوانین بختیاری از جمله حسینقلی­خان و اغلب خانواده وی و سایر خوانین بختیاری به سبب باورهای دینی به مکه مکرمه ، مشهد مقدس و کربلای معلی مشرف شدند.حسینقلی­خان که به تدین و تعصب دینی وی در اغلب منابع اشاره شده است ، در روزنامه خاطرات خود به کرات از سفرخود و خانواده به عتبات و مکه مکرم وکمک­های مالی که برای مرمت حرم امام حسین(ع ) فرستاده یاد میکند . به عنوان نمونه می­نویسد : " حاجی محمد کریم را فرستادم در کربلای معلی که مسجد میان حرم را آیینه کاری بکند سه هزارتومان دادم مشغول کار شد ... " "در این سال حاجی محمد کریم آیینه کاری حرم سید الشهداء علیه السلام  را تمام کرد آمد . شش هزار تومان خرج کرد".
در عملکرد خوانین بختیاری در جریان مشروطه بخصوص در فتح اصفهان رگه­ های اعتقادات مذهبی به روشنی دیده می­شود . ضرغام السلطنه به هنگام فتح اصفهان 110 نفر سوار را به نام امام علی (ع) انتخاب می­کند و یا در جای دیگر برای حمله به نیروهای اقبال الدوله در اصفهان دوازده نفر از برادران و خان زادگان بختیاری را به تعداد دوازده امام انتخاب و دستور شروع جنگ را صادر نمود. همچنین سردار ظفر که ابتدا با امیر مفخم همراه بود و جلوی تمام اردوی دولتی برای مقابله با مشروطه خواهان به مورچه خورت آمد، از آنجا به حضرت آیه اله اصفهانی (حاج آقا نوراله) نوشت ، که کار من مثل حر در صحرای کربلا شد ، اول کسی که جلوی امام مظلوم آمد حر بود ، و اول کسی که به راه او شهید شد هم حر بود ، حال من کسی بودم که جلوتر از اردوی دولتی برای قتل و غارت اهل اصفهان آمدم ، حالا هم اول کسی هستم که خود را برای آزادی وطن به کشتن می­دهم.
یکی از انگیزه­هایی که موجب پیوستن سران ایل بختیاری به قیام مشروطه شد ، باورمندی آنها به اعتقادات مذهبی بود که ذکر شمه ­ای از آنها رفت ، با ارتباطی که میان علمای اصفهان و خوانین بختیاری صورت گرفت آنها به درخواست علمای اصفهان که سابقاً نیز در ارتباط با آنها بودند برای نجات این شهر از جور حاکمان مستبد محمدعلی شاه لبیک گفتند .

مردمان بختياري غالبا" دين باوراني صادق بوده اندكه به دلايل زيادي از حيث شناخت دقيق عمل به فرامين و دستورات عملي مذهبي دچار ضعف بوده اند كه از آن جمله مي توان به موارد زير اشاره كرد:
-  عدم اسكان ثابت و مرتبط نبودن با كانونهاي ديني
-  حضور كمرنگ و شايد بي رنگ مبلغان ديني در ميان آنان
 - كم سوادي يا بي سوادي و به تبع آن شناخت سطحي و ابتدايي از آموز ه هاي ديني (كه البته امري كاملا" طبيعي است)
معهذا از مذهب يك برداشت كلي دارند و شناخت آنها از ائمه (ع) خيلي كلي است و سوالات و شبهات آنان نيز بسيار ساده و سطحي است و اختلافات طبقاتي مذهبي ميان اين دسته بسيار اندك است و تقريبا" همگي شبيه هم بوده اند.
رسول اكرم (ص)، اميرالمومنين (ع)، حضرت زهرا (س)، امام حسين (ع)، امام رضا(ع) و امام عصر (عج) در ذهن اكثر بختياريها شناخته شده تر و مورد احترام تر بوده اند و در مورد امام عصر (عج) و فلسفه وجودي ايشان  شبهاتشان معمولي بوده، اما در همين اندازه نيز بسيار پاي بند و صادق بوده اند.

نكته بسيار مهم در اين بين اينست كه با تمام اين واقعيتها بسياري از دستورات اسلام و تشيع به صورت نهادينه در اعتقادات و رفتار مردم بختياري جاري بوده كه به علت به درازا كشيدن مطلب در مطالب بعدي نمونه هايي از اين اعتقادات را خواهم گفت.