در مطلب گذشته مروری بر اعتقادات بختیاری در دوران بعد از ورود اسلام به ایران و مروری آسیب شناسانه و کوتاه بر این اعتقادات داشتیم(مطلب قبلی را از ایــــــنجا مرور کنید) حال باهم نگاهی به دوران قبل از اسلام خواهیم داشت:

......................

شناخت خاستگاه مهم ترین قسمت در تعیین و شناخت همه جانبه اقوام و سیر تحول آنهاست که متاسفانه به دلیل تاریخ شفاهی بختیاری و نیز تغییرات مکرر سیاسی و بوجود آمدن مرزبندیهای گوناگون در مورد خاستگاه بختیاری نظریات متعدد و متفاوتی وجو دارد.(برای مروری بر این نظریات مطلب احمدرضا در همین زمینه را از ایـــــــــنجــــا مطالعه کنید) البته اکثر قریب به اتفاق این نظریات سکونت بختیاری ها را از دوهزار سال پیش از میلاد(همزمان با ورود آریایی ها) در فلات ایران تایید میکنند و اکثر اختلافات مربوط به خاستگاه آنها قبل ازورود آریایی هاست بنابراین در ادامه ما در دو مرحله به بررسی موضوع خواهیم پرداخت:
- از انتهای دوران"پیش از تاریخ" تا "ایلامیان" : شامل "پیش از تاریخ" و "روستا نشینی" و "شهر نشینی" و "حکومت ایلامیان"

-  ورود" آریایی ها" و بعد از آن تا هنگام "ورود اسلام": شامل "ماد"،"هخامنشیان"،"سلوکیان"،"اشکانیان"و"ساسانیان"


 از انتهای دوران"پیش از تاریخ" تا "ایلامیان":
"پیش از تاریخ" به زمانی گفته می‌شود که انسان هنوز موفق به اختراع خط (نوشتار) نگردیده بود. از حدود ۳۶۰۰ سال ق. م. انسان موفق به اختراع خط گردید که آنرا ابتدای تاریخ میخوانند. که دوران"پیش از تاریخ" سه بخش بوده:
 1-پارینه‌سنگی (عصر حجر قدیم) ۲- فرا پارینه سنگی ۳- نوسنگی (عصر حجر جدید)
بعد از آن "روستانشینی" بین پنج تا شش هزار سال قبل از میلاد و سپس"شهرنشینی" حدودا" چهارهزار سال پیش از میلاد.
در شروع دوره "شهرنشینی" و پیش از آریاییان تمدن‌های شهر سوخته (در سیستان)، تمدن عیلام (در شمال خوزستان)، تمدن جیرفت (در کرمان)، تمدن ساکنان تپه سیلک (در کاشان)، تمدن اورارتو (در آذربایجان)، تپه گیان (در نهاوند) و تمدن کاسی‌ها (در لرستان امروز) در سرزمین ایران بوده اند که در میان این تمدنها می توان تمدن "ایلامیان"(یا همان عیلامی ها) را به دلیل موقعیت جغرافیایی و زبان شناسی باستانی و انسان شناسی باستانی و همچنین بر مبنای اکثر نظریات ، نخستین خاستگاه مردمان حاضردر دامنه زاگرس دانست(حداقل می توان آنرا خاستگاه بخش زیادی از مردمان ساکن در جوار زاگرس دانست) پس نخستین بررسی را در شناخت اعتقادات بختیاری از "ایلامیان" آغاز میکنیم.
عیلامی‌ها یا ایلامیان یکی از اقوام سرزمین ایران بودند که از ۳۲۰۰ سال پیش از میلاد تا ۶۴۰ پیش از میلاد، بر بخش بزرگی از مناطق جنوب غربی فلات ایران فرمانروایی می‌کردند. تمدن عیلام یکی از قدیمی‌ترین و نخستین تمدن‌های جهان است. بر اساس بخش‌بندی جغرافیایی امروز، عیلام باستان سرزمین‌های خوزستان، فارس، ایلام و بخش‌هایی از استان‌های بوشهر، استان کرمان، لرستان، استان چهارمحال و بختیاری، و کرمانشاه و در دوران هایی تا جنوب دریاچه ارومیه را شامل می‌شد.
نام دو استان در ایران امروز برگرفته از نام آنان است.علاوه بر استان ایلام، نام خوزستان نیز از کلمه

Ūvja آمده که مطابق کتیبه نقش رستم و کتیبه‌های داریوش در تخت جمشید و شوش، به معنای عیلام است.
عیلامی ها برای هر کاری الهه های مختلفی داشتند  و آنها را میپرستیدند از جمله  الهه اینشوشیناک( که معبد چغازنبیل را در دوران عیلامی ها به این الهه پیشکش داده بودند)، الهه ناهونته (الهه خورشید) و الهه ایشنى کاراب. در مراسم های "قسامه" به این  الهه قسم می خورده اند.جالب اینکه عیلامی ها به حیات پس از مرگ و قضاوت بعد از آن اعتقاد داشتند و الهه اینشوشیناک را مسئول قضاوت بعد از مرگ میدانسته اند.
در متونی که از عیلام مشخص شده که ناهونته خداى خورشید بوده و اینشوشیناک خدای مردگان. از این دو به عنوان خدایان نور و تاریکى یا به عبارتى زمین و قلمرو مردگان یاد مى شود. ناهونته در لغت به معناى خالق روز است که خداى مخصوص اجراى احکام نیز بوده است. تا وقتى که افراد حتى شاهان در نور و زمین هستند وفادار به خداى خورشید هستند و به محض اینکه مى‌میرند و به قلمرو سایه‌ها مى روند بنده و رعایاى اینشوشیناک مى‌شوند که قاضى مردگان بوده است.
اگر نظریات متعدد در مورد سکونت دراز مدت بختیاری ها در فلات ایران و مناطق اطراف زاگرس را در نظر بگیریم و بپذیریم مردمانی که امروز به نام بختیاری خوانده می شوند بازماندگان ساکنان قدیمی این سرزمینها هستند هرچند در طول زمان دستخوش تغییراتی هم شده اند(که به نظر من این نظریه نزدیک تر به واقعیت است و در پایان مطلب آینده نظریه کامل خودم را خواهم آورد) با افتخار باید گفت که حتی قبل از ورود دینهای ابراهیمی(یهودیت و مسیحیت و اسلام) به جهان اجداد ما با وجود اعتقاد به چند ایزد مجزا وجود حیات پس از مرگ را قبول داشته اند که با کمی تامل و بررسی وضعیت اعتقادی سایر اقوام این دوران می توان بزرگی این اعتقاد را دریافت.
از طرفی  وجود طرح زیگورات یا چغازنبیل بروی "چوخای" بختیاری و ارتباط چغازنبیل با الهه اینشوشیناک را فراموش نکنید چون با بررسی آنها و کمی تامل نتایج بسیار جالبی خواهید یافت!به هر حال در سال ۶۴۰ ق.م. آشور بانیپال پادشاه نیرومند آشور، عیلام را تصرف کرد. مردم عیلام قتل‌عام شدند و دولت آن نابود شد. تمدن دیرینه عیلام، پس از هزاران سال مقاومت در برابر اقوام نیرومندی‌ چون سومری‌ها، اَکَدی‌ها، بابلی‌ها و آشوری‌ها از دشمن خود آشور شکست خورد. کتیبه آشور بانیپال در باره فتح و انقراض عیلام چنین می‌گوید:
"تمام خاک شهر شوشان و شهر ماداکتو و شهرهای دیگر را با توبره به آشور کشیدم، و در مدت یک ماه و یک روز کشور عیلام را به تمامی پهنای آن، جاروب کردم. من این کشور را از حَشَم و گوسپند، و نیز از نغمه‌های موسیقی بی‌نصیب ساختم و به درندگان، ماران، جانوران و آهوان رخصت دادم که آن را فرو گیرند"

=============

در مطلب آینده(احتمالا" آخر همین هفته)، ورود" آریایی ها" تا هنگام "ورود اسلام": شامل "ماد"،"هخامنشیان"،"سلوکیان"،"اشکانیان"و"ساسانیان" را بررسی خواهیم کرد.

=============

دوستان متوجه باشند مطالب فوق برداشت اینجانب باتوجه به منابع در دسترسم و نیز اطلاعات ذهنیم بوده و اصراری بر صددرصد درست بودنشان ندارم، از دوستان مصرانه خواستارم با نظراتشون بنده را در تکمیل و یا اصلاح این موضوع یاری کنند.

----------------------------------------------------------------------------------

تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز، ا. آ. گرانتوسکی - م. آ. داندامایو، مترجم، کیخسرو کشاورزی
ایران باستان ، حسن پیرنیا
سایت ویکی پدیا